John Miller Chernoff tarafından yazılan "Afrika Ritim ve Duyarlılığı" Afrika Müziği klâsiklerinden biridir. Basımından sonra yazılmış herhangi bir eserin kaynakça bölümünün Afrika Müziği ile ilgili listelerinde kitabın adına rastlamak mümkündür. Kalem alındığı zaman, anlatım ve bilginin sunumu göz önüne alındığında, bir çok eleştirel yayın tarafından bu kitabın bir "Dünya Müziği Klasiği" olarak tavsiye edilmesi oldukça mantıklıdır.

Temel olarak Afrika Müziği konu almakla birlikte bu kitap, bizleri sadece müzik hakkında bilgilendirmekle kalmamakta, Afrika kültürel ve sosyal hayatının bir parçası olan müzik üretimi nedenlerine de değinmektedir. Chernoff, Afrika Müziği'nin doğasını ve önemini Afrika'daki sosyal yaşamın akışı içinde incelemekte ve bunu da Afrikalı müzisyenlerin, felsefî ve dînî miraslarını sosyal yaşamları ile birleştirmek bakımından müziğe olan güvenlerine odaklanarak yapmaktadır.

Afrika Müziği kendi sosyal ortamından "sanat" olarak, "sanat" amacıyla oluşmamış, doğrudan sosyal etkinliklerle birleşerek hayatın (doğal) bir parçası haline gelmiştir. Sosyolojik yaklaşımın bir parçası olduğundan Afrika Müziği'nin işlevi - her ne kadar kendi içinde bir estetiğe sahip olsa da -estetikten daha önemlidir, Bu bağlamda Chernoff, müziğin sıkı sıkıya bağlı olduğu sosyal hayat hakkında da bilgi vermektedir.

1970-1971 yıllarında gerçekleştirilen alan çalışmalarının bir sonucu olan bu kitap, 1973-1974 yılları arasında yazılmıştır. Yazar kitabını yazmadan önce Afrika Müziği'ne ait konular hakkında bir kaleme aldığı bir makalesi yayımlanmıştır. Chernoff, 1974'te Ghana'da yaşamış ve sonrasında kendi alan araştırmalarına ve burada yaşarken Davul hocası Ibrahim Abdulai'den derslerine dayalı eserlerini yenilemiştir. Ayrıca yazar, makalesini Hartfort İlahiyat Fakültesi Vakfı'na da tez olarak sunmuştur. Bu da, kullandığı hikâye tarzına rağmen eserinin bilimsel bir çalışmanın ürünü olduğunu göstermektedir.

İnsanlardan Afrika Müziği'ni tanımlamaları istendiğinde, çoğu bu müziğinin sadece davul çalmadan ibāret olduğunu söyleyecektir. Müzikle biraz daha ilgili olanlar ise; Afrika Müziği'nin bir takım garip ritimlerin birleşiminden meydana geldiğini söyleyebilirler. Ancak daha profesyonel olanlar, Afrika Müziği'nin çok sayıda ritimden oluştuğunu söyleyebilirler ki, bu tartışılması gereken bir konudur. Harvard Brief Müzik Sözlüğü, Afrika Müziği'ni: "Aşırı davul çalma" olarak tanımlamaktadır.

Bir etnomüzikolog olan A. M. Jones ise Afrika Müziği'ni: "Afrika Müziği'nin prensibi, ritimlerin çarpışıp zıtlaşmasıdır" şeklinde açıklamakla birlikte, daha sonra yayımlanan bir makalesinde bunu
"Harmoni Avrupalılar için neyse, ritim de Afrikalılar için odur" ifādesiyle açmıştır. Kendisi de bu birbirine zıt ritmik unsurların karmaşık birleşiminde muhteşem estetik tatmini bulmaktadır. Afrika Müziği üzerine yapılmış en iyi özet muhtemelen Chernoff'unkidir. Afrika Müziği'ni: "Afrika'nın tonlar arası ilişkileri bize her ne kadar garip gelse de, Afrika melodileri yeterince açıktır fakat daha önemli bir şey vardır ki o da, her zaman en azından devam eden ritimlerin varolmasıdır" şeklinde özetleyen yazar, bu müziğin sosyal bir olay ve Afrika'daki insanların sıradan alışkanlıklarından ayrılmayacak günlük hayatın bir parçası olarak tanımlamaktadır.

Chernoff, Ghana'daki alan araştırması boyunca "Dogamha", "Ewe" ve yüksek tabaka hayat tarzındaki "Conga" davul çalma biçimleri üzerine çalışmasına rağmen, sadece bu kitabı müzikal açıdan değerli kılan Batı Afrika'nın ritmik değerleri üzerinde yoğunlaşmamıştır. Kitaplarında da değindiği gibi Afrikalılar davul çalmalarıyla ün salsalar da, Afrika'da müzik üretimi bunun da ötesinde bir olaydır. Her kabilede ayrı bir üslupla çalınan, değişik biçimlerdeki davulların yanı sıra Xylophone, Flüt, Harp, Boru ve Zil gibi farklı çalgılar da mevcuttur. Hâttā bazı kabilelerde davul bile bulunmamaktadır.

Kitap, biri giriş olmak üzere 5 bölümden oluşmaktadır. Bilim ve Uygulama adındaki ilk bölüm, yazarın bir gözlemci ve Ghana günlük sosyal hayatında yer almış birisi olarak kişisel deneyimlerini sunduğu bir giriş bölümüdür. Yazar bu bölümde, sadece temel müzik tecrübelerinden değil, Afrika'daki müzik üretiminin nedenlerinden olan, Ghana'daki sosyal ve kültürel unsurlardan da bahsetmekte; müzik hakkında -ki bu sadece müziğin kendisi değildir- okuyucuyu ne şekilde bilgilendireceğini açıklamaktadır. Kendisini de, Afrika'daki müziktense, "Afrika'daki müziğin ne anlama geldiğini" sunma görevini üstlenmiş bir sosyal bilimci olarak tanımlar. Bir sosyal bilim adamının Afrika Müziği araştırmasına ne şekilde başlayabileceği hakkında bazı yöntemleri de tartışmakta ve Etnomüzikolojik bir araştırmanın ilk kurallarından olan "müziği kendi bağlamı içinde anlama"nın önemine değinmektedir.

İkinci bölüm sosyal hayattaki müziğe dayanan Afrika Müziği Araştırması adını taşımaktadır. Afrika'daki müziğin yerini ve Batılı insanların ona gösterdiği tepkiyi açıklarken diğer kültürlerle de karşılaştırma yapmaktadır. Bu kısımda daha çok müzik ve icrāı üzerine eğilmektedir. Gözlemleri ve deneyimleri aracılığı ile kuramsal unsurları, stili ve enstrümanları açıklamaktadır. Ayrıca müziğin Batılı bir şekilde anlaşılmasını sağlamak amacıyla kitapta partiturler de yer almaktadır. Bu kısımda bizi daha çok kuramsal olarak bilgilendirmesine rağmen, eğlenceli ve anlaşılır olan hikaye tarzındaki anlatımını da sürdürmektedir.

"Afrika'da Stil" başlığını taşıyan üçüncü bölümde Chernoff, Ghana'daki hocasından, Batılı bilim adamlarından, ve çeşitli bilgi kaynaklarından (kaynak kişiler) alıntılar yapmaktadır. Burada daha çok stil ve davul çalmanın sosyal bağlamlarından bahsetmekte, yaşadığı deneyimleri (yine) hikâye üslûbunda anlatmakta ve kaynak kişiler ile yaptığı konuşmalardan alıntılar yapmaktadır.

Son bölümü "Afrika'daki Değerler" adını taşımaktadır ve Afrika Müziği'nin bizlere sunabileceği duygularla ilgilidir ki bu, Afrika Kültürü'ne değerli bir yaklaşımdır. Müziğin bir yabancıyı bilgilendirebileceği de göz önünde bulundurularak Afrika'daki yaşamın bireysel, sosyal ve kültürel özelliklerinden bahsedilmektedir.

Kitapta alan araştırması sırasında bizzat Chernoff tarafından çekilmiş 25 fotoğraf yer almaktadır. Müzikal olayların, öğretmenlerin ve kaynak kişileri görmek olanağını sunsa da, şahsen bu fotoğrafların ayrı bir bölümde yer alması yerine, kitabın içinde (ilgili kısımlarda) bulunması ve kitap okunurken görülmesinin daha iyi olabileceğini düşünmekteyim. Yazar ayrıca notlarını kitabın arkasında okuyucuya sunmuştur. Bilimsel yönüyle fazla ilgili olmayan, sıradan bir okuyucu açısından ele alındığında, bu notların oldukça yararlı ve uygun olduğu görüşündeyim. Detaylı açıklamalar içeren bu notlar, rahat ve eğlenceli bir yazım stili olan bir kitabın da bilimsel olabileceğini göstermektedir.

Kitabın iki bölüme ayrılmış geniş bir kaynakçası bulunmaktadır. İlk bölüm Afrika Müziği ile ilgili sosyal bilimsel kaynakları kapsamaktadır. İkinci bölümü ise belli bir bütünlük içermemekte ve burada verilen kaynaklar doğrudan Afrika Müziği ile ilgili değildir.

Yazar, kitap boyunca durumlar hakkında Batılı görüşleri bize sunmayı, Batı Müziği ve Batı Kültürü ile çok sayıda karşılaştırma yapmayı da unutmamaktadır ki, Batı Kültürü'nden gelen bir insan olarak bunu yapması son derece normal ve memnuniyet vericidir. Kitabın en iyi bölümü, Batılı insanların Afrika Müziği hakkında düşünürken konuşurken ya da yazarken düştükleri yanlış anlamalardan bahsedilen kısmıdır.

Genel olarak, rahat ve kolay anlaşılır ve eğlendirirken aynı zamanda da okuyucuyu bilgilendiren yazım tarzından ötürü kitabı çok beğendim. Etnomüzikoloji öğrencilerine bu kitabı tavsiye ederim; bence Chernoff'un deneyimlerini okuduktan sonra (bu konu ile ilgilenme hususunda) daha bir cesaretlenecekler. Bu kitap, Afrika Müziği araştırmasına başlamak için çok iyi bir başlangıç noktası olmasının yanında güzel vakit geçirmek amacı ile okumak isteyenler için de iyi bir el kitabı özelliğini taşımakta.