M   Ü   Z   İ   K          v  e          B   İ   L   İ   M
" U l u s l a r a r a s ı   H a k e m l i   B i l i m s e l    M ü z i k   D e r g i s i
"
ISSN: 1304 - 6446 (Online)


Yarı zamanlı; Mart, Eylül
Sayı:4  (Eylül 2005)


Tuna PASE
Bilgi Üniversitesi, Müzik Bölümü Araştırma Görevlisi
 
Kitabın Adı: Rembetika'ya Giden Yol: Yunan Alt-kültürü Müziği Aşk Şarkıları, Keder ve Haşhaş
                    (Road to Rembetika, Music of a Grek Sub-culture Songs of Love, Sorrow and Hashish)
Yazarı:
        Gail HOLST
Yayımcı:
     
Denise Harvey
Yayım Yeri ve Yılı:
Limni, Evia, Yunanistan, 1975, 3.Baskı 1983.

Bu kitap bir Rembetika aşığı olan Gail Holst tarafından; yazarın oldukça heyecan verici bulduğu Rembetika Müziğine bir giriş olması gāyesi ile yazılmıştır. İçinde de bahsedildiği üzere, bu kitap bir ders kitabı ya da akademik bir inceleme olması hedeflenerek yazılmamış; yazarın bu kitap aracılığı ile kendi müzikal mirasları hakkında bilgi sahibi olmayan Yunanlı gençlerle birikimlerini paylaşmak isteğiyle kaleme alınmıştır

Yazarla ilgili biraz da biyografik bilgi vermek istiyorum: Gail Holst; Melbourne-Avustralya'da dünyaya gelmiş, 1970'lerde müzisyen ve gazeteci olarak çalıştığı Yunanistan'a gitmeden önce İngiliz Edebiyatı ve Sanat Tarihi eğitimini tamamlamıştır. Mikis Theodorakis, Dionysis Savvopoulos ve Mariza Koch'un orkestralarında Harpsichord çalmıştır. 1975 yılında basılan "Rembetika'ya Giden Yol: Yunan Alt-Kültürü Müziği" adını taşıyan bu kitap, yazarın yayımlanan ilk kitabıdır.

Holst, Anthony Quinn'in seslendirdiği ve kitabını konu alan, ödüllü bir belgesel filminin metnini de yazmıştır: Rembetika: Yunanistan'ın Blues'u. Kitap Yunanca, Türkçe ve Almanca'ya çevrilmiştir. Türkçe çevirisi 1993 yılında Pan Yayınevi tarafından basılmıştır. İkinci kitabı olan: "Theodorakis: Modern Yunan Müziği'nde Efsane ve Politika", 1980'de, Hakkert tarafından yayımlanmıştır. 1990'da, Cornell Üniversitesi'nde Karşılaştırmalı Edebiyat üzerine doktorasını tamamlamış; doktora tezi 1992'de Routledge tarafından yayımlanan: "Tehlikeli Sesler: Kadınların Feryadı ve Yunan Edebiyatı" adlı kitaba temel oluşturmuştur. Holst'un en son çalışması 2000'de Harvard Üniversitesi Yayınevi tarafından yayımlanan "Tutkuyu Harekete Geçiren Söz: Keder ve Politik Kullanımları" adını taşıyan kitabıdır. Yazar, yayımlanmış çok sayıda Modern ve Antik Yunan'dan şiir ve düzyazı çevirileri de mevcuttur. Birçok ödül almış, çok sayıda gazete ve dergide makalelerine yer verilmiştir. Hālen, Cornell Üniversitesi, Klâsik ve Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü'nde Doçent olarak görev yapmanın yanı sıra bir şāir ve çevirmen olarak da çalışmalarına devam etmektedir.

Bir müzik türünü açıklayan "Rembetika" kelimesinin kullanımı, "Rebetika"nın genel kullanımından farklıdır. Holst kelimenin aslen Türkçe olup-olmadığından bile emin değildir. Fakat bildiği bir şey vardır ki; o da Yunanca'da "m" sesinin telâffuz edilmediğidir. Bu nedenle, orijinal kelimeyi isim olarak kullanmıştır.

Kitapta, Rembetika hakkında genel konular ele alınmıştır. Yazar, kitabında Rembetika'yı: "Rembetika şarkısının özel olan tarafı, şehrin yeraltı dünyası hayatına ve toplumun daha az saygıdeğer unsurlarına değinen şarkı sözleriyle Doğu Akdeniz geleneksel müzikal formlarının birleşimidir" şeklinde tanımlamaktadır. Rembetika Müziği, Yunan yeraltı (dünyasının) müziğidir. Temelleri, iki milyon Yunan mültecinin Asya'dan göçüyle birlikte Pireaus ve Thessaloniki'nin haşhaş mağaralarına dayanmaktadır.

"Rembetika'ya Giden Yol"; müzik tarihi, müzisyenlerin biyografileri, fotoğraflar ve müzikal yapının açıklanmaları bakımından, bir kaç şarkı sözü ve bunların çevirileri ile birlikte konuya iyi bir giriş niteliğindedir. Rembetika, yüzyılın başlangıcından beri varolmuştur. Yunanistan'ın 1923'de Asya'dan gelen iki milyondan fazla Yunan mültecinin bölgeye tekrar yerleşmesiyle yüz yüze gelmesi sonucunda Atina, Pireas ve diğer şehirlerin çevresinde kulübelerden oluşan kasabalar meydana gelmiştir. Bu mülteciler, Türkçe olan müziklerini de beraberlerinde getirmişlerdir ki; bu da, en çok Yunan Şehir Müziğini etkilemiştir. Modern Yunan Devleti'nin ortaya çıkmasıyla birlikte üst ve orta sınıflar, Avrupa Müziği'nin klâsik stiline eğilmişlerdir. Diğer yandan, Yunan ve Bizans gelenekleri etkili olmaya başlamıştır. Fakir işçi sınıfı, mülteciler ve onların kültürleriyle sürekli bir etkileşim içindeydi. Bu iki kültürün müzisyenleri sürekli olarak müzikal fikir alış-verişinde bulunuyorlardı. Rembetika bölgenin farklı tarzlarını birleştirmiş; eğlence, keder ve günlük hayatın zorluklarını içeren sözleriyle her zaman yoksulların müziği olmuştur.

Rembetika, o anda uydurulan sözlerin hem müzikte hem şarkı sözlerinde önemli bir rol oynadığı sözlü gelenekten kaynağını almaktadır. Şarkılar her zaman müzisyenin yeteneğini gösterdiği enstrümantal bir girişle (Taksim) başlamıştır. Bu taksimler başlayacak olan şarkının atmosferini hazırlamakta ve yirmi dakikaya kadar sürmektedir. Şarkıcı genelde (girişteki nağmeye) benzer bir nağmeyle o anda sözleri uydurur, dinleyici grubundaki insanlardan bahseder ve halkı ilgilendiren güncel olaylara gönderme yapar.

Kitap, Rembetika'nın tarihsel hikâyesi hakkında 5 bölümden oluşmaktadır. Yazar bu bölümlerde bize "Rembet"lerden (Rembetika Müzisyenleri), "Manga"lardan (yeraltı dünyasının insanları) ve Aman Kafelerinden (Rembetika'nın ilk olarak başladığı mekânlar) bahsederek, öyküsel bir üslûpla okuyucuyu bilgilendirmektedir. Ayrıca anlatımında oraya gittiğinde yaşadığı tecrübelere ve insanlarla karşılıklı etkileşimlerine de yer vermektedir.

Altıncı bölüm Rembetika'nın tarzı ve ritimleriyle ilgilidir ve Türk Müziği'yle tam olarak aynı olan Rembetika'nın kuramı ile ilgili kısa, fakat gerçekten yararlı bilgileri de sunmaktadır. Sonraki bölümlerde ise; Yunanca'ya ve İngilizce'ye çevrilmiş "Rembetler"in ve Rembetika dinleyicilerinin felsefesini net bir şekilde anlamaya yardımcı olan şarkı sözleri bulunmaktadır. Ayrıca kitapta, çoğunlukla bulunabilecek Yunanca kısa bir kaynakça ve seçilmiş diskografi bölümlerine de yer verilmiştir. Bu kitap için hazırlanmış üç farklı indeks bulunmaktadır. Birincisi ilk satırlarına göre şarkıların indeksi, ikincisi başlıklarına göre şarkıların indeksi ve sonuncusu da genel indekstir.

Kitap, Yunanistan ve Batı Türkiye'nin haritasıyla başlamaktadır ki, içeriğinde adı geçen yerlerin bilinmesi açısından yararlıdır. Ayrıca kitabın her yerine serpiştirilmiş fotoğraflar da kitabı ve içeriğini daha iyi anlamaya yardımcı olmaktadır, bunlar sayesinde enstrümanları ve rembetleri görmek olanağı sağlanmaktadır..

Bu kitabı yazma ve düzenleme şekli gerçekten beğendiğim Holst; bence akademisyen bir etnomüzikolog olmasına rağmen bu kitapta başarılı bir çalışma ortaya çıkarmıştır. Bir müzisyen olarak kitabı yazarken müziğin uyandırdığı hisleri de ifāde edebilmiştir. Bu kitap ciddî bir Rembetika araştırması için güzel bir başlangıç ya da müzik severler için iyi bir kitap olabilir. Yunan Müziği'ne bir ilgi duymasanız da, yazarın kullandığı dilin o kadar sādeliği ve eğlenceli bir üslûpta olması bakımında okunmasını kesinlikle tavsiye edebileceğim bu kitap, ayrıca Türk ve Yunan Kültürleri'nin ne kadar yakın olduğunun insanlar tarafından anlaşılması için oldukça iyi bir örnek de olabilir.

 www.muzikbilim.com
Bütün hakları saklıdır.