GİRİŞ

Avrupa'da olduğu gibi Türkiye açısından Hint Müziğinin ilgi çekici bir özelliği vardır. Hint Müziği ritim, melodi ve ifadesiyle Doğu'nun farklı bir müzik tarzına sahiptir. Zaman zaman Türkiye'ye Hindistan'dan müzik grupları gelir ve müziklerini icra ederler. Buna rağmen Türk araştırmacılar açısından Hint Müziği yeterince tanınmamaktadır. Hint Müziğinin tanınması için yapılan icrâ yanında başlıca tanıtım araçları olan kitap veya makaleler de gereklidir. Aşağıda Hint Müziğine kısaca değindikten sonra araştırmacılar ve meraklılar için, kısa bir bibliyografyanın ardından XVI. yüzyılda Osmanlılar zamanında İstanbul'a gelerek müzik yapan bir Hint grubundan bahsedilecektir.

HİNT MÜZİĞİ HAKKINDA

Çeviri dahi olsa, Hint Müziği hakkında Türkçe yayınların olmaması gerçekten gariptir. Halbuki Türkler'le Hintliler birlikte uzun zaman beraber yaşamışlardır. Hattâ ırkbilimcilerin Orta Asya'daki Ari Irk görüşünce, Türkler ve Hintliler akrabadır. Müslümanlar'ın Sind Bölgesi'ndeki ilk tanışmalarından sonra da sadece komşuluk ilişkileri ile değil birlikte devletler oluşturmuşlardır: Gazneliler, Selçuklular, Moğollar (veya Babürlüler) gibi. Türkler ve Hintliler ortak bir kültürü paylaşmışlardır. Hindistan'la ilgili en geniş Türkçe yazılmış tarih çalışması Hikmet Bayur'un "Hindistan Tarihi" (I-III, Ankara 1956) olmakla birlikte, bu eserde Hindistan'ın kültür zenginliklerine hemen hemen hiç değinilmemiştir. Halide Edip'in Hint Müziğiyle ilgili çok kısa bir makalesi vardır. 1946-49 yıllarında ise çoğunluğu R. Tagore'den olmak üzere Hint tiyatro oyunlarından bazı örnekler Türk tiyatrolarında oynamıştır.(BORCAKLI, vdğr., 1973: 340)

Asıl konu XVI. yüzyılda bir Hintli müzisyen grubunun günümüze ulaşan bestesi ise de; burada bir ihtiyacı karşılayan Hint Müziğinin tarihine ışık tutacak küçük bir bibliyografyaya ihtiyaç vardır. Bu nedenle Hint Müziği hakkında aşağıdaki Farsça ve İngilizce kaynaklardan yararlanılabilir. İranlı müzik araştırmacılarından Danişpejuh'un Farsça müzik eserleri ile ilgili uzun makalesinde pek çok kaynakdan bahsedilmektedir. (DANİŞPEJUH, 1349-1350 hş.[1]) (DANİŞPEJUH, 1353-1354 hş.) Biz burada bazılarına yer vereceğiz:

Anonim, Mecmua, İçinde bulunan üç risaleden ilkinde sema, ikincisinde hint musikisi makamları anlatılır. Eserin XII / XVIII. yüzyıla ait bir nüshası, British Museum'da (Or. nr. 7628) bulunmaktadır [Hüner u merdüm, nr.155, 1354, s.65].

Anonim, Tercüme-i Pericataka, Hint Musikisi hakkında olup Sanskiritçeden Farsçaya çevrilmiştir [Hüner u merdüm, nr. 44 ve nr. 94, 1349, s. 31].

Fakîrullah Fakir Seyf Han, Raga Darpen, Aslı Sanskiritçe olan bu eseri Fakîrullah Fakir Seyf Han 1076/1665'da Farsçaya tercüme etmiştir  [Hüner u merdüm, nr.41].

Feridüzzaman fi marifetil-elhan, Gucerat emiri Emir Şemseddin İbrahim Hasan Ebu Reca için yazılmıştır  [Hüner u merdüm, nr.12].

Gulam Rıza b. Muhammed penah, Usulün-nağamatil-âsafiye [Hüner u merdüm, nr.42].

Gunyetül-münye, Ebül-muzaffer Firuzşah Tuğluk (h. 752-790) zamanında 776/1374 yılında Gucerat emiri Emir Şemseddin İbrahim Hasan Ebu Reca için yazılmıştır. Sanskritçeden tercümedir [Hüner u merdüm, nr. 13 ve nr. 94, 1349, s. 31].

Hasan b. Hace Tahir b. Hace M. Kadi, Misbahüs-surur yâ Miftahüs-surur, Bu kitap h. 1074/1663'te yazılmıştır. [Hüner u merdüm, nr.40]

Kasım b. Dust Ali el-Buhari, Keşfü'l evtar, Celaleddin Ekber Şah (963-1014) için Hindistanda yazılmış bir şeşmakam risalesidir. Yazar Kasım Buhari 988/1580'de hayatta idi. Eserin Şahcihanabad'da 1075/1664 yılında yazılmış bir kopyası British Museum'da (Or. nr. 2361, vr.238b-240a) bulunmaktadır. [Hüner u merdüm, sy.155, 1354, s.64]

Muhammedcan b. Fahrüddin Muhammed, Tuhfetü'l-Hind, Hint musikisi hakkında 1071/1660'de yazılmıştır. [Hüner u merdüm, nr.39]

Nayik Bahşav (Naik Bakhshava), Ragaha-yı Hind, Hint musikisi hakkında, Şah Cihan Padişah (1037-1068/1627-1657) adına yapılmış, Sanskiritçeden tercümedir. [Hüner u merdüm, nr.38]

Sangit Darpan, Risale-i ilm-i musiki be-reviş-i Hindî, Sanskiritçe aslından Farsça'ya çevrilmiştir.

Bazı İngilizce yayınlar:

Atiya Begum Fyzee Rahamın, The Music of India, London 1926

Bake, Arnold, "Ancient and Oriental Music", The New Oxford History of Music, London 1957

Bandopadhyaya, The Music of India, Bombay 1945

Bandopadhyaya, The Origin of Raga, Delhi 1946

Broughton, Simon- M. Ellingham- R. Trillo (eds), World Music, London 1999

Case, Margaret H., South Asian History 1750-1950: A Guide to periodicals Dissertations and Newspaper, New Jersey 1968, s. 348-249

Chaubey, S. K., Indian Music Today, Allahabad 1945

Danielou, Alain, A Catalogue of Recorded Classical and Traditional Indian Music, Unesco Publication 1952

Danileou, Alain, Northern Indian Music, London 1949

Dearling, Robert, The Encyclopedia of Musical Instruments, London: Carlton Books Limited, 1997

Deva, B. Chaitanyo, Musical Instruments, New Delhi 1977

Duckles, V. H.- M. A. Keller, Music Reference and Research Materials, London 1988, "Indian music", "raga" md.

Firozee Framjee, Pandit, Theory and Practice of Indian Music, Poona 1938

Fox-Strangways, A. H., The Music of Hindostan, Oxford 1914.

Gangoly, O. C., Ragas and Raginis, Bombay 1948

Henry, Edward O., Chant the Names of God, San Diego 1988

History of Indian Music and Musicians, baskı yeri ve tarihi yok.

Ikram, S. M., History of Muslim Civilisation in India and Pakistan: 93-1273/711-1856, Lahore 1982, Hint müziği: s. 605-610, kaynakları için bk. 625-626.

Jenkins, Jean- Poul Rovsing Olsen, Music and musical instruments in the world of Islam, London 1976, 100 s. Modern İslam dünyasından bol fotoğraflı bir eserin içindekiler: 1- Giriş: Müzik ve çalgılar, insan sesi, çalgıların adları, 2- Klasik Müzik: Arap, Fars, Türk ve Kuzey Hindistan klasik müziği, 3- Çalgılar ve tarihleri: lutes, fiddles, lyres, harps, zithers, flutes, trumpets, single reed instruments (clarinets), double reed instruments (shawns, oboes), drums and rhythms, 4- Dünya müziğine İslami etkiler 5- Bibliyografya oldukça zengin. (ırcıca nr. 3755; isam nr. 35699) J. Jetkins-P. R. Olsen, Music and musical ınstruments in the world of Islam, London 1976, 100 s. Bu eserin tanıtımı için bk. Musiki Mecmuası, sy. 359, 1979, s. 21.

Jones, William- N. A. Willard, Music of India, Calcutta 1962

Keshavarz, Fateme, A Descriptive and analytical catalogue of persian manuscripts, London 1986, s. 643 (Hint musikisi ile ilgili bir yazma eser).

Kendadamath, G. C., Indian music and Dance: a select bibliography, Varanasi 1986, 261 s.

Krishnaswamy, S., Musical Instruments of India, Publications Division, 1967

Malm, William P., Music Cultures of the Pacific, The Near East and Asia, New Jersey 1967, s. 67-86

Maqam-Raga- Zilenmelodik, ed. J. Elsner, Berlin 1989, Bu kitap 1989'da yapılan bir seminerde sunulan makalelerden oluşmaktadır. İçindeki konulardan bazıları: Orta Asya ve Keşmir'de segah (s. 40), Azerbaycan mugamı (s. 86), Azerbaycan sanat müziği sistemi (s. 133), ırak makamı (s. 148), şeşmakam (s. 181), Özbek Tacik şeşmakamı (s. 200), Keşmir'de sufyana kelam makam (s. 248), Hindüstani müzikte bir müslim raga fenomeni (s. 259).

Meredith, O. G. M., Handlist of persian manuscripts 1895-1966, London 1968, s. 32-33 (Hint müziği hakkında bir yazma).

Mukerji, D. P., Indian music, Bombay 1945

Musical Instruments of the World, New York: Sterling Publishing Co. 1997

Mustafa, M. N., Our Music a historical study, Bangladesh 1977, 200 s.+ indeks. İçindekiler: 1- giriş, 2- kaynaklar, 3- indus vadisi müziği, 4- post-indus müziği, 5- vedik müzik ve aryanlar, 6- vedik müziğin çöküşü, 7- pers ve grek etkisi, 8- klasik müzik: ragalar, 9- müslim öncesi dönem, 10- müslümanların gelişi ve etkisi, 11- islam ve müzik, 12- yeni dalga: emir hüsrev ve kavali, 13- kral öncüler, 14- Delhi sultanları sırasında müzik, 15 ve 19- Baburlular sırasında müzik: Ekber, Cihangir, Şahcihan, Evrengzib, 20- Moğollardan sonra ve hayalin gelişmesi 21- yarı-klasik müziğin doğuşu, 22- Hayal'in doğuş ve çöküşü, 23- Hint kıtasının müzik sitilleri, 24- Gharanas'ın kaynağı, 25- Müzik çalgılarının gelişimi ve orijinleri, 26- Bengali müzik ve kaynağı, 27- Rabinranath Tagore ve müzik ekolü, 28- Kadı Nazrul islam ve müzik ekolü, 29- Bengladeş halk şarkıları. Eserde hiç nota yoktur, bazı resim ve çizimler var. Bibliyografya her bölümün sonunda kitap listesi halinde verilmiştir. 

Najma Perveen Ahmad, "Muslim contribution to Hindustani Music", Muslims in India (ed. R. Sahahi), New Delhi 1991, s. 38-47.

Nizami, K. A., On History and Historians of Medieval, New Delhi 1983, s. 66 (Hasan Nizami'nin Tacü'l meâsir adlı tarihinden müzik konusu aktarılmıştır).

Nunn, Raymond, Asia References Works, London 1980, s. 15 vd.

Razvi, M. H., Catalogue of MSS in the Maulana Azad Library Aligarh, Ahmedabad 1985, s. 222-223.

Rizvi, S. A. A., The Wonder that was India, London 1987, II, 277- 308) 1200-1700 tarihleri arasında Hindistanda güzel sanatlar ve müzik, (II, s. 351-352) müzik, minyatür ve resmin bibliyografyası, illüstrasyonlardan nr. 44'de sema, nr. 46'da sufi müzik vardır.

Rosenthal, Ethel, The Story of Indian Music and Its Instruments, London 1928

Slawek, Stephen Matthew, Kirtan: A Study of the Sonic Manifestations of the Divine in the Popular Hindu Culture of Banaras, Ph. D, 1986, University of Illinois

Strangways, A. H. Fox, The Music of Hindusthan, London 1914

Tewari, Laxmi Gane, Folk Music of India: Uttar Pradesh, Ph. D, 1974, Wesleyan University

The Larousse Encyclopedia of Music, London: Hamlyn Publishing, 1971

The New Grove's Dictionary of Music and Musicians, London 1980, "Indian music".

Titon, Jeff Todd (ed.), Worlds of Music, London 1996

HİNT MÜZİĞİ TARİHİNE KISA BİR BAKIŞ

Bu kısa bibliyografyadan sonra kısaca Hint Müziğinin tarihinden ve Türkler'le ilişkilerinden bahsetmek XVI yüzyılda Hint Müziğinin durumu hakkında bir fikir verecektir.

Hindistan'da müziğin tarihi vedalara kadar uzanır. Ardından gelen etkiler ragalar üzerine kurulu Hint Klasik Müziği'ni oluşturmuştur. Delhi Sultanları ve Moğollar sırasında müzik, özellikle korunmuş ve gelişmiştir. Onun için Ortaçağ'ın Moğol Sultanları Ekber, Cihangir, Şahcihan ile Evrengzib, Hint Müzik Tarihi için önemli ve müzik kültürünün öncüsü olmuş sultanlardır. Ekber'in tarihçisi Ebü'l-Fazl Allami, "Ain-i Akbari" adlı eserinde,(ALLAMİ, 1989: cI. 32, 60, 235, 680-682 - c.II. 192, 198) Ekber Şah'ın devrinde Hindistan'da yetişen 36 müzisyenden bahseder. Bunlar dışında Hayal ve Kavvali gibi müzikler de, söz konusu dönemlerde ortaya çıkmıştır. Bunlardan Hayal Müziği ve Emir Hüsrev'in başlattığı ve Çiştiyye Sufileri tarafından devam ettirilen Kavvali Sufi Müziği, halen Hindistan sahnelerinde çalınmaktadır.

Kavvali Müziğinin kurucusu kabul edilen Emir Hüsrev (h. 651-725) hem din bilgini, hem de bir sufi idi. Din ve edebiyatla ilgili eserler yazmıştır. Eserlerinden bazılarında müzik hakkında bilgiler de vermiştir.[2] Bu eser "İ'câz-ı Hüsrevi"[3] içinde yayınlanmıştır. Eserde bulunan ikinci bölüm (risale) musiki hakkındaki makalelerden oluşur. Şarkı, müzik, müzik aletleri ve müzisyenlerden bahseder.[4] Emir Hüsrev gibi bazı sufiler, çoğu zaman müzikle çalışmalar yapıyorlardı. Bu sebepten müzik, Hint Sufilerinin hayatından bir parça idi. Meşhur Hintli müzisyen Tan Sen, Şüttariyye Tarikatı Şeyhi Muhammed Gavs'a hayrandı. (NİZAMİ: c.XIII, 403)

TARİHTE TÜRKLER VE HİNTLİ MÜZİSYENLER